Šest decenija nakon što je tokom Drugog svjetskog rata srušena posljednja sinagoga u Banjoj Luci, na lokaciji kod Venecija mosta u naselju Borik, po?ela je izgradnja novog Jevrejskog kulturnog centra.

Jakob Danon, predsjednik Jevrejske zajednice u Banjoj Luci, isti?e da je prema idejnom i projektnom rješenju, izgradnja centra po?ela 1. maja 2011. godine i predstavlja?e jedinstvenu kulturnu cjelinu.

– Centar se ne?e samo koristiti za potrebe jevrejskog naroda, nego i svih prigodnih kulturnih sadržaja drugih naroda i narodnosti koji žive na ovom prostoru. U okviru centra planirano je opremanje multimedijalnog pres-centra s bibliotekom za održavanje kulturnih prezentacija knjiga, izložbi, pozorišnih predstava, projekciju filmova, održavanje folklornih manifestacije tokom cijeke godine i sli?no – rekao je Danon.

Naglasio je da ?e u sastavu Jevrejskog kulturnog centra biti moderni stara?ki dom apartmanskog tipa, na ekonomskom principu.

Stara?ki dom sastoja?e se od deset apartmana, osam  jednokrevetnih i dva dvokrevetna, s prate?im košer-restoranom, ambulantom, te malim seniorskim klubom društvenog karaktera, gdje ?e svi korisnici mo?i da prona?u sadržaj za svoju dušu.

– Planirano je i jedinstveno opremanje sinagoge po svim vjerskim kodeksima, a sve potrebne relikvije bi?e nabavljene direktno iz Jerusalima.

Namještanje sinagoge je specifi?an posao koji zahtijeva ve?a izdavanja, tako da o?ekujemo donacije u opremanju ovih prostora od strane  Svetskog jevrejskog kongresa, Ameri?ke jevrejske zajednice i Vlade Izrela – kazao je Danon.

Prema njegovim rije?ima, prva jevrejska sinagoga u Banjoj Luci, od drveta, podignuta je 1878. godine, na mjestu gdje se danas nalazi preduze?e „Tržnica“. Pored nje je postojala i osnovna škola, koju su u to vrijeme poha?ala 23 dje?aka.

Godinu dana poslije, izgra?ena je i druga sinagoga i to na uglu današnje Jevrejske ulice.

Davne 1937. godine, dodao je Danon, izgra?ena je i tre?a sinagoga, a pored nje i jevrejski dom, u kojem su se održavale razne kulturne manifestacije, priredbe i koncerti duhovne muzike, izložbe i organizovali kongresi.

– Svi ti objekti su kroz ratove mijenjali svoju namjenu. Od njih su pravljene kafane, a naš narod nije imao mjesta za okupljanje – ispri?ao je Danon i dodao da je došao trenutak da i Jevreji u Banjoj Luci dobiju svoj duhovni dom.

Istorijat

Jevrejska opština  Banja  Luka osnovana  je  prije dva vijeka, davne 1848. godine, kao rezultat masovnije pojave Jevreja na prostoru Bosne i Hercegovine  još  za  vrijeme  Otomanske  imperije.

Nakon  njihovog  egzodusa s Iberijskog poluostrva prvo spominjanje Jevreja u Banjoj Luci datira iz kraja XVI vijeka, istina sporadi?no, dok njihova brojnost znatno raste polovinom XIX vijeka nakon donošenja carskog dekreta Abdul  Me?ida, 1840. godine, kojim se Jevrejima daje puna autonomija i priznaju gra?anska prava

Ž. DERAJI?, „Fokus“, 8.7.2011.