27.  JANUAR je  proglašen za Svjetski Dan obilježavanja Holokausta svugdje u svijetu kao bi se odala vje?na slava i hvala svim borcima, prigodnim sje?anjima na dane po?injenog genocida ne samo nad Jevrejima nego i nad pripadnicima svih naroda i narodnosti koji su se suprostavili nadiranju fašizma u II Svjetskom ratu.  „Holokaust je prakti?no  bilo sistematsko, birokratsko, od države odobreno progonstvo i ubojstvo probližno šest milijuna Židova, od strane nacisti?kog režima i njihovih pomaga?a –suradnika. U širem zna?enju Holokaust je sustavno istrebljivanje zbog,“rasne inferiornosti“: Jevreja, Roma i velikog broja pripadnika slavenskih naroda (Rusa, Srba) kao i drugih grupa naroda zbog politi?kih razloga, antifašista bez obzira na boju, vjeru i naciju za vreme nacisti?kog režima. Vjerska tradicija kod Jevreja nalaže da se preživjeli sje?aju svojih mrtvih roditelja, djece, ro?aka i da se održavaju pomeni za sve one koji su ginuli za svoju vjeru i narod, i koji su odlazili na gubilište jer nisu se htjeli odere?i svoje vjere i naroda.

Preneseno iz Memorijalogi muzeja Holokausta:  „Izvorno, re? holokaust gr?kog podrijetla i zna?i „žrtva vatre“. na heb – Šoa žrtva spaljenica  i ozna?ava spaljivanje žrtve, pri ?emu se ona spaljuje cela. Danas je me?utim u celom svetu ta re? uobi?ajeno ime za genocid ne samo nad Jevrejima nego i svim drugim narodima To se zna?enje  prenosi i na razne druge slu?ajeve masovnog istrebljivanja ljudi.. (komunisti, socijalisti, Jehovini svjedoci, i homoseksualci.)“.

Yad Vashem, je centralna uprava za obilježavanje sje?anja na mu?enike i junake holokausta osnovana je 1953. odredbom  izraelskog  parlamenta. Ime  Yad  Vashem  proizlazi  iz Knjige Izaije, glava 56, stih 5, „Njima dajem u ku?i svojoj i me?u zidovima svojim mjesto i ime (yad vashem), Ime vje?no dajem im, koje se nikada ne zatre“Smješten u Jeruzalemu,Yad Vashemu je povjereno  dokumentiranje  povijesti  židovskog  naroda  kroz  period  holokausta,  tako da sa?uva  sje?anje  i pri?u  svakog od šest milijuna žrtava, i preda naslije?e holokausta budu?im generacijama kroz pisanu istoriju, nau?no-istraživa?ki rad , me?unarodnu školu i nove muzeje.

U januaru  2000, na Svjetskom novou , potpisana je  Deklaracija  Me?unarodnog foruma o holokaustu u Stockholmu, konstatiraju?i da je „Holokaust (Shoah -šoa /) fundamentalno osporio osnove civilizacije Nakon 67 god Holokaust ostaje doga?aj vremenski dovoljno blizu da preživjeli još uvijek mogu svjedo?iti o strahotama koje su progutale židovski narod. Strašna patnja mnogo milijuna drugih žrtava nacizma drugih naroda  ostavila je neizbrisiv ožiljak po cijeloj Europi. […] Dijelimo obvezu sje?anja na žrtve holokausta i ?asti onih koji su se tome usprotivili. Poti?emo odgovaraju?e oblike sje?anja na holokaust u našim zemljama, uklju?uju?i Dan sje?anja na holokaust, jednom godišnje.“

Memoari na po?etak Holokausta

– Sprovo?enje holokausta u nacisti?koj Nema?koj od 1933. do 1942.

Ubrzo nakon preuzimanja vlasti u Nema?koj, nacisti po?inju ostvarivanje jednog od svojih najvažnijih programskih ciljeva: iskorijeniti svaki uticaj Jevreja u nema?koj politici, ekonomiji i kulturi. Antisemitska kampanja pokrenuta je preko radija i novina, a u svim školama i na fakultetima uvedeno je pseudonau?no „u?enje o rasama“ kao obavezni predmet. Donesen je niz antisemitskih propisa koji kulminiraju proglašenjem Nürnberških zakona (Zakon o gra?anima Carstva i Zakon o zaštiti nema?ke krvi i nema?ke ?asti). Jevreji gube nema?ko državljanstvo; ne smeju obavljati nikakvu javnu službu (što naro?ito poga?a intelektualce: nau?nike, profesore, lekare, advokate, novinare itd) niti njihova deca mogu poha?ati javne škole; zabranjen je boravak Jevreja na javnim mestima (parkovi, biblioteke, muzeji i dr.); zabranjeno je sklapanje braka izme?u „Arijevaca“ i Židova kao i seksualni odnosi; zabranjeno je zapošljavanje „Arijevaca“ u doma?instvima Jevreja itd.  Ti ?e zakoni biti kasnije primenjeni u svim pripojenim zemljama i okupiranim podru?jima. Pod nema?kim pritiskom i Italija je 1938. godine uvela antisemitsko zakonodavstvo. Mere protiv Jevreja primenjuju i zemlje isto?ne Europe; izuzetak je ?ehoslova?ka. Velik broj Jevreja emigrirao je iz tih država. U Nema?koj je 1933. živelo oko 600.000 Jevreja, od kojih je do 1939. oko 300.000 emigriralo. Na inicijativu predsednika SAD F. D. Roosevelta održana je leti 1938. me?unarodna konferencije o izbeglicama u Evianu u Švicarskoj, ali nije dala rezultate: nijedna zemlja nije otvorila svoja vrata jevrejskim izbeglicama. Mnogi od njih naseljavaju se u Palestinu. Me?utim, Britanska vlada 1939. godine, suo?ena sa otporom Arapa, ograni?ava useljavanje Jevreja u Palestinu na samo 15.000 u slede?ih pet godina. Ubistvo nema?kog konzula u Parizu u 1938. poslužilo je nacistima kao povod za masovne nasilne akcije i odvo?enje u logore (Kristalna no?). Obavezno nošenje oznake na ode?i propisano je prvo za Jevreje u Poljskoj 1939. godine, a kasnije i u Nema?koj i drugim državama. Jevreji su ponovo smešteni u posebne izolovane delove gradova (geta), od kojih je najve?i bio u Varšavi; tamo je došlo i do jedinog organizovanog i masovnog otpora Jevreja. U jesen 1941. po?ela je realizacija plana da se svi Jevreji iz Nema?ke i okupiranih podru?ja srednje i zapadne Europe deportuju na istok. Jevreji su prikupljani i transportovani vozovima u sto?nim vagonima; hiljade su pri tom umrle. Taj je plan ubrzo bio zaustavljen odlukom o „kona?nom rešenju“.

Kona?no rešenje jevrejskog pitanja

Uspeh vojnog pohoda na SSSR podstakao je naciste na odluku da se umesto ranije planirane deportacije na istok sprovede „kona?no rešenje jevrejskog pitanja“, tj. fizi?ka likvidacija svih Jevreja u Evropi. Plan je na tajnoj konferenciji u Berlinu izložio je visoki oficir  Tre?eg rajha Rajhard Hendrik  šef Sigurnosne policije i Sigurnosne službe. On je bio li?no od Hitlera ovlaš?en da sprovede taj plan; svim državnim službama bilo je nare?eno da u?estvuju u istrebljenju pod vodstvom Ss trupa . Odre?eno je da svi nesposobni za rad trebaju biti odmah ubijeni, a drugi odvedeni na prisilni rad pod minimalnim životnim uslovima sve dok ne umru od iscrpljenosti. Kao oblik masovnih likvidacija nare?eno je ubijanje plinom i strijeljanje. Nakon Hendrihove  pogibije provo?enje plana preuzeo je Adolf Eichmann./Ajcman/ Na temelju te odluke osnovani su posebni koncentracioni logori na širem podru?ju Evrope a formiranjem kvislinške Nezavisne Države Hrvatske i kod nas: Jasenovac, Stara Gradiška, ?akovo, Pag, Lobograd ,Br?ko , Jadovno Banjica, Novi Sad, Sajmište, Bubanj-Niš, Topovske šupe, Varšava, Bergen-Belzen, Aušvic, Treblinka i Dahau.

Kada je sovjetska vojska tokom 1944. osvajala Poljsku, likvidacije su nastavljene u logorima na nema?kom tlu: Dachau, Berge-Belsen i Buchenwald. Heinrih Himmler 1944. izdaje nare?enje da se prestane s likvidacijama. Me?utim, do osloba?anja od strane Saveznika još su desetine hiljada umrli u logorima od gladi i zaraza. Deo deportiranih, naj?eš?e žene, deca i starci, pri dolasku u logore je odmah ubijen, dok je deo privremeno ostavljen na životu kao robovska radna snaga; deo bi umro od iscrpljenosti, a ostali su kasnije tako?e ubijeni. Uz ubijanje u logorima, istrebljenje Jevreja i drugih naroda sprovodile su posebne jedinice, tzv. SS-grupe, organizovane u sastavu svake pojedine nema?ke armije za delovanje u pozadini. Osim odvo?enja i likvidacije u logorima, organizirali su i pojedina?na i masovna streljanja na raznim mestima. Holokaust ne bi bio mogu?, barem ne u tako masovnom opsegu, da nacisti nisu uživali pre?utnu ili otvorenu podršku ne-jevrejskog stanovništva, ?ak i u okupiranim zemljama.

Holokaust je s vremenom ipak po?eo crpiti velike logisti?ke resurse Rajcha i tako posredno uticati na situaciju na bojnom polju. To je, po nekim ocenama, bio jedan od razloga zašto zapadni saveznici i SSSR, iako su raspolagali podacima o tome što se doga?a, nisu uložili bitne napore u cilju zaustavljanja Holokausta koji se nastavio sve do samog kraja rata, odnosno sloma nacisti?ke Nema?ke.

Posljedice

Holokaust je iza sebe ostavio trajne posledice. Ra?una se da je u njemu ubijeno  šest miliona Jevreja, odnosno tre?ina svih Židova koji su pre rata živeli na svetu. Demografska slika u Evropi se bitno promenila, pogotovo u Isto?noj i Srednjoj Evropi gde su jevrejske zajednice prestale postojati. Najve?i deo preživelih je odlu?io da emigrira u SAD, odnosno u Palestinu, gde je stvorena jevrejska nacionalna država Izrael.

Dan se?anja na holokaust danas se obeležava u SAD i u svim Evropskim zemljama. Austrija, Bugarska, Ma?arska, Latvija, Litva, Luksemburg, Poljska, Rumunjska ,Slova?ka, Srbija i bivša jugoslavenska Republika Makedonija tako?er su utemeljile Dan sje?anja na holokaust, u skladu s povijesnim doga?ajima u njihovim zemljama u dobaholokausta.Veliki zna?aj ima United States Holocaust Moemorial Museum otvoren u Washingtonu 1993. godine, na dan po?etka ustanka u Varšavskom getu. Naglasak na istraživanju lica, imena i dnevnog života žrtava holokausta vra?aju dostojanstvo svima onimakoji su ubijeni. Predstavljaju?i žrtve kao ljudska bi?a iz starih zajednica, a ne kao statistiku u plinskim komorama i masovnim grobnicama.

U?enjem o holokaustu i o drugim genocidima, u?enici ?e razviti svijest o tome da se takvi zlo?ini mogu ponoviti, Židovima ili drugima, a ?ine ih ljudi protiv drugih ljudi; ne na isti, ali na sli?an na?in. Nau?it ?eo ljudskoj odgovornosti u civiliziranom društvu, da se glasno usprotive, sprije?e i zaustave genocid gdje god se on na svijetu pojavio.